Marnowanie żywności to dziś jeden z najpoważniejszych problemów środowiskowych i gospodarczych jednocześnie. Według raportu UNEP Food Waste Index Report 2024 w 2022 roku świat zmarnował około 1,05 miliarda ton żywności, z czego gospodarstwa domowe odpowiadały za 631 milionów ton, około 60% całości, czyli ekwiwalent ponad miliarda posiłków dziennie (UNEP, 2024). To liczba, która powinna dać do myślenia każdej marce spożywczej: największa część strat powstaje nie w łańcuchu dostaw ani w sklepie, lecz w domu konsumenta, już po tym, jak produkt został kupiony. A to oznacza, że odpowiedź na pytanie „dlaczego ludzie wyrzucają jedzenie” leży w obszarze zachowań konsumenckich, nie wyłącznie logistyki.
Postawa to nie wszystko, liczą się produkt i styl życia
W badaniu opublikowanym w 2025 roku w Trends in Food Science & Technology (Bytyqi i in., z udziałem Szymkowiaka, DOI: 10.1016/j.tifs.2025.104898) analizowaliśmy z zespołem postawy konsumentów wobec marnowania żywności pochodzenia zwierzęcego oraz sposoby ograniczania strat na poziomie konsumenta. Wcześniejsze prace z tego nurtu, w których uczestniczył kierownik ConsumerLab, pokazywały zaś, że na ilość marnowanej żywności wpływa nie tylko ogólna postawa wobec środowiska, ale również konkretne atrybuty produktu oraz styl życia związany z jedzeniem (zob. Szymkowiak i in., Frontiers in Environmental Science, 2022). To istotne rozróżnienie: ktoś może deklarować troskę o planetę, a mimo to systematycznie wyrzucać żywność, bo kupuje za dużo, źle planuje albo nie ufa datom przydatności.
Wniosek dla producenta jest praktyczny: na marnotrawstwo wpływa się nie tylko apelem do sumienia, ale projektowaniem produktu i komunikacji w sposób, który ułatwia konsumentowi zużycie tego, co kupił. Wielkość opakowania, czytelność daty, instrukcje przechowywania, format porcji, to nie detale logistyczne, lecz czynniki realnie zmieniające zachowanie po zakupie.
Dlaczego ankieta o ekologii Cię tu zmyli
Tu wraca fundamentalny problem badań nad zrównoważoną konsumpcją: rozjazd między deklaracją a działaniem. Niemal każdy konsument w ankiecie potwierdzi, że marnowanie żywności jest złe i że stara się go unikać, i będzie szczery. Tymczasem zachowanie w kuchni rządzi się nawykami, presją czasu i drobnymi decyzjami, których respondent nawet nie pamięta. Ten attitude-behaviour gap jest w literaturze nad zachowaniami proekologicznymi solidnie udokumentowany (zob. ElHaffar, Durif, Dubé, Journal of Cleaner Production, 2020, DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.122556). Dlatego badanie oparte wyłącznie na pytaniu „czy marnujesz jedzenie” da wynik zaniżony i bezużyteczny do projektowania interwencji.
Wiarygodniejsze są metody, które docierają do realnych zachowań i decyzji: obserwacja wyboru przy półce (czy konsument sięga po opakowanie dopasowane do swojego gospodarstwa), testy percepcji daty przydatności i komunikatów na opakowaniu, badania jakościowe odsłaniające faktyczne praktyki w kuchni. Dopiero zestawienie tego, co konsument mówi, z tym, co robi, pokazuje, gdzie naprawdę powstają straty, i którą dźwignię warto pociągnąć.
Praktyczny wniosek dla marek spożywczych
Po pierwsze, traktuj redukcję marnotrawstwa jako szansę produktową, nie tylko jako narrację CSR: opakowanie w rozmiarze dopasowanym do realnych gospodarstw, czytelna i niewprowadzająca w błąd data, jasne wskazówki przechowywania to atrybuty, które konsument doceni i które ograniczą straty. Po drugie, nie projektuj tych rozwiązań na podstawie deklaracji, przetestuj, jak konsument naprawdę interpretuje datę i komunikat na opakowaniu, bo nieporozumienie wokół „należy spożyć do” kontra „najlepiej spożyć przed” generuje realne wyrzucanie dobrej żywności. Po trzecie, mierz wpływ atrybutów produktu i stylu życia konsumenta, a nie tylko jego ogólną postawę, bo to one decydują o tym, co ląduje w koszu.
Konsument, który wyrzuca jedzenie, najczęściej nie jest obojętny na środowisko. Po prostu produkt i komunikacja nie ułatwiły mu zrobienia tego, co i tak deklaruje, że chce zrobić. To luka, którą da się zmierzyć, i domknąć.
O autorze
Dr hab. Andrzej Szymkowiak, prof. UEP jest profesorem w Katedrze Handlu i Marketingu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu oraz kierownikiem naukowym ConsumerLab, laboratorium badań zachowań konsumentów. Prowadzi badania nad żywnością, sensoryką i zrównoważoną konsumpcją; publikował m.in. w Trends in Food Science & Technology, Food Quality and Preference i Journal of Cleaner Production. Pełną listę prac znajdziesz w jego profilu Google Scholar.
Powiązany lead magnet (2. etap): poradnik „Opakowanie, które nie ląduje w koszu: jak projektować rozmiar, datę i komunikat, by ograniczyć marnowanie żywności”.
SEO
- Meta title (≤60 zn.): Marnowanie żywności: co decyduje, że produkt trafia do kosza | ConsumerLab
- Meta description (≤160 zn.): 60% marnowanej żywności znika w domach (UNEP 2024). Co o tym decyduje i jak producenci żywności mogą realnie ograniczyć straty, wnioski z badań i Trends in Food Science.
- Frazy kluczowe: marnowanie żywności badania, food waste konsument, atrybuty opakowania żywność, badania żywności konsumenckie, zrównoważona konsumpcja żywność, data przydatności percepcja.